29 Σεπτεμβρίου 1943: Οι μάχες στις Θερμοπύλες και τον Μώλο απέναντι στους Γερμανούς

Συμπληρώνονται σήμερα 83 χρόνια από την ημέρα που η περιοχή των Θερμοπυλών και του Μώλου έγραψαν τα ονόματα τους με «χρυσά» γράμματα στην εποποιία της Εθνικής Αντίστασης στη Φθιώτιδα. Στις 28 και 29 Σεπτεμβρίου 1943, δυνάμεις του ΕΛΑΣ συγκρούστηκαν με γερμανικά στρατεύματα που επιχειρούσαν να εδραιώσουν τον έλεγχό τους στην περιοχή μετά την κατάρρευση της Ιταλίας.

Ο Σεπτέμβριος του 1943 αποτέλεσε σημείο καμπής για την Κατοχή στην Ελλάδα. Η συνθηκολόγηση της Ιταλίας με τους Συμμάχους στις 8 Σεπτεμβρίου άλλαξε απότομα τις ισορροπίες, με τις γερμανικές δυνάμεις να επιχειρούν να καλύψουν το κενό που άφηναν πίσω τους οι μέχρι τότε Ιταλοί σύμμαχοί τους.

Στη Φθιώτιδα, η εξέλιξη αυτή οδήγησε σε κλιμάκωση των συγκρούσεων με τις δυνάμεις της Αντίστασης. Η ευρύτερη περιοχή των Θερμοπυλών και του Μώλου απέκτησε ιδιαίτερη σημασία, καθώς βρισκόταν πάνω στον κρίσιμο οδικό άξονα που περνούσε από τη Λαμία προς τη νότια Ελλάδα, την ώρα που οι ορεινοί όγκοι της περιοχής αποτελούσαν πεδίο δράσης των ανταρτών.

Οι πρώτες μάχες στις Θερμοπύλες

Οι συγκρούσεις δεν ξεκίνησαν στις 28 Σεπτεμβρίου. Ήδη από τις 20 και 21 Σεπτεμβρίου 1943, δυνάμεις του ΕΛΑΣ είχαν αναμετρηθεί με γερμανικά τμήματα στην περιοχή των χωριών των Θερμοπυλών και του Μώλου.

Στις επιχειρήσεις συμμετείχαν άνδρες του 2/36 Τάγματος του ΕΛΑΣ, με διοικητή τον ίλαρχο Αλέκο Μυλωνά. Οι αντάρτες είχαν πληροφορηθεί την κίνηση γερμανικής φάλαγγας προς την περιοχή. Στόχος των Γερμανών ήταν, μεταξύ άλλων, η ανάκτηση ιταλικού οπλισμού που μετά τη συνθηκολόγηση της Ιταλίας κινδύνευε να περάσει στα χέρια των αντιστασιακών οργανώσεων.

Η απόφαση των δυνάμεων του ΕΛΑΣ ήταν να αντισταθούν. Οι μάχες εκείνων των ημερών αποτέλεσαν την αρχή μιας σειράς συγκρούσεων που θα συνεχίζονταν μέχρι το τέλος του μήνα.

28 Σεπτεμβρίου 1943: Νέα γερμανική κίνηση προς τον Μώλο

Μία εβδομάδα αργότερα, στις 28 Σεπτεμβρίου, οι γερμανικές δυνάμεις επιχείρησαν εκ νέου να κινηθούν από τη Λαμία προς την περιοχή του Μώλου. Στον δρόμο τους βρίσκονταν και πάλι δυνάμεις του ΕΛΑΣ.

Ακολούθησε νέα σύγκρουση στην ευρύτερη περιοχή των Θερμοπυλών. Η γερμανική δύναμη τελικά επέστρεψε προς τη Λαμία, όμως η επιχείρηση δεν είχε τελειώσει. Η επόμενη ημέρα θα έφερνε νέα και μεγαλύτερη αναμέτρηση.

29 Σεπτεμβρίου: Η μάχη συνεχίζεται

Το πρωί της 29ης Σεπτεμβρίου 1943, ισχυρότερη γερμανική δύναμη κινήθηκε ξανά προς τις Θερμοπύλες.  Σύμφωνα με αναφορές της πλευράς του ΕΛΑΣ, επρόκειτο για δύναμη περίπου 500 στρατιωτών με 24 οχήματα.

Η φάλαγγα κινήθηκε από την περιοχή της Λαμίας, μέσω Μοσχοχωρίου και Λουτρών, προς τις Θερμοπύλες και τον Μώλο. Οι αντάρτες είχαν ενισχύσει κατά τη διάρκεια της νύχτας τις θέσεις τους και περίμεναν τη νέα γερμανική κίνηση.

Οι πρώτες γερμανικές δυνάμεις εμφανίστηκαν στην περιοχή το πρωί και η σύγκρουση άρχισε περίπου στις 10:00. Η μάχη ήταν σφοδρή και, σύμφωνα με τις αναφορές της εποχής, συνεχίστηκε για πολλές ώρες, μέχρι το βράδυ. Τελικά, η γερμανική δύναμη υποχώρησε προς τη Λαμία.

Οι απώλειες της μάχης

Οι αναφορές του ΕΛΑΣ απέδιδαν στις γερμανικές δυνάμεις σημαντικές απώλειες κατά τη μάχη της 29ης Σεπτεμβρίου. Γίνεται λόγος για περίπου 40 νεκρούς Γερμανούς στρατιώτες, δύο αιχμαλώτους και δύο κατεστραμμένα οχήματα, ενώ οι αντάρτες φέρονται να κατέλαβαν οπλισμό, μεταξύ του οποίου όλμους, πολυβόλα και τυφέκια. Αριθμοί που βέβαια δεν είναι δυνατόν να επιβεβαιωθούν.

Ένας ολόκληρος μήνας αντίστασης στη Φθιώτιδα

Οι μάχες των Θερμοπυλών και του Μώλου δεν αποτέλεσαν ένα απομονωμένο περιστατικό. Ο Σεπτέμβριος του 1943 ήταν περίοδος έντονης αντιστασιακής δράσης σε ολόκληρη τη Φθιώτιδα.

Η κατάρρευση της Ιταλίας είχε δημιουργήσει νέα δεδομένα. Οι Γερμανοί προσπαθούσαν να αποκτήσουν τον απόλυτο έλεγχο των περιοχών που μέχρι τότε βρίσκονταν υπό ιταλική κατοχή, ενώ οι δυνάμεις της Αντίστασης επιχειρούσαν να εκμεταλλευτούν το κενό εξουσίας, να αποκτήσουν οπλισμό και να περιορίσουν τις κινήσεις των κατοχικών στρατευμάτων.

Οι συγκρούσεις στις 20-21 και 28-29 Σεπτεμβρίου στις Θερμοπύλες και τον Μώλο εντάσσονται ακριβώς σε αυτή την περίοδο. Και η ένταση δεν σταμάτησε με το τέλος του μήνα. Λίγες ημέρες αργότερα, στις 6 Οκτωβρίου 1943, θα ακολουθούσε η μεγάλη μάχη της Μακρακώμης, ενώ τον Νοέμβριο οι γερμανικές δυνάμεις θα πραγματοποιούσαν εκτεταμένες εκκαθαριστικές επιχειρήσεις στη δυτική Φθιώτιδα και προς την Ευρυτανία.

Οι Θερμοπύλες ξανά τόπος μάχης

Υπάρχει ένας ιδιαίτερος ιστορικός συμβολισμός στα γεγονότα εκείνων των ημερών. Οι Θερμοπύλες, ένας τόπος ταυτισμένος εδώ και αιώνες με μάχες και αντίσταση απέναντι σε ισχυρότερους στρατούς, μετατράπηκαν για ακόμη μία φορά σε πεδίο σύγκρουσης.

Μόλις δύο χρόνια νωρίτερα, τον Απρίλιο του 1941, στην ίδια ευρύτερη περιοχή είχαν διεξαχθεί μάχες μεταξύ των γερμανικών στρατευμάτων που προέλαυναν προς τη νότια Ελλάδα και των συμμαχικών δυνάμεων.

Τον Σεπτέμβριο του 1943, όμως, ο πόλεμος είχε πλέον διαφορετική μορφή. Απέναντι στις δυνάμεις κατοχής βρίσκονταν αυτή τη φορά Έλληνες αντάρτες.