Συμπληρώνονται σήμερα, Τρίτη, 82 χρόνια από μια κορυφαία στιγμή της ελληνικής Αντίστασης. Στις 10 Μαρτίου 1944, μέσα στην καρδιά της γερμανικής Κατοχής, ανακοινώθηκε στο ιστορικό χωριό Βίνιανη της Ευρυτανίας η ίδρυση της Πολιτικής Επιτροπής Εθνικής Απελευθέρωσης (ΠΕΕΑ), η οποία έμεινε στην ιστορία ως η «Κυβέρνηση του Βουνού».
Η πρωτοβουλία ανήκε στο Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΑΜ) και στόχος της ήταν η οργάνωση της διοίκησης στις περιοχές της Ελλάδας που είχαν ήδη απελευθερωθεί από τις δυνάμεις του Άξονα. Με πρώτο πρόεδρο τον Ευριπίδη Μπακιρτζή, η ΠΕΕΑ λειτούργησε ως μια ολοκληρωμένη εναλλακτική κυβέρνηση, θεσπίζοντας κανόνες για τη δικαιοσύνη, την εκπαίδευση και την καθημερινή ζωή των πολιτών στην «Ελεύθερη Ελλάδα».
Ένα από τα πιο ρηξικέλευθα επιτεύγματα της «Κυβέρνησης του Βουνού» ήταν η διοργάνωση εκλογών τον Απρίλιο του 1944 για την ανάδειξη του Εθνικού Συμβουλίου. Σε εκείνη την ιστορική αναμέτρηση, που διεξήχθη κάτω από εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες, δόθηκε για πρώτη φορά στην Ελλάδα το δικαίωμα ψήφου στις γυναίκες, σπάζοντας κατεστημένα δεκαετιών.
Η ίδρυση της ΠΕΕΑ στην Ευρυτανία παραμένει μέχρι σήμερα ένα σύμβολο ενότητας και οργάνωσης του αντιστασιακού αγώνα, αναδεικνύοντας τη Στερεά Ελλάδα ως το επίκεντρο των πολιτικών και απελευθερωτικών διεργασιών της εποχής.
Γιατί επιλέχθηκε η Βίνιανη;
Η επιλογή της Βίνιανης για την ανακήρυξη της «Κυβέρνησης του Βουνού» (ΠΕΕΑ) δεν ήταν μια τυχαία επιλογή, αλλά μια κίνηση υψηλής στρατηγικής σημασίας. Το μικρό αυτό χωριό μετατράπηκε στην ουσία στην πολιτική έδρα της Αντίστασης, συγκεντρώνοντας όλα εκείνα τα χαρακτηριστικά που επέτρεπαν τη λειτουργία μιας εναλλακτικής κρατικής δομής μέσα στην κατεχόμενη Ελλάδα.
Βασικός παράγοντας ήταν το δύσβατο και ορεινό ανάγλυφο της Ευρυτανίας, το οποίο καθιστούσε την περιοχή απροσπέλαστη για τις δυνάμεις του Άξονα. Την περίοδο εκείνη, το μεγαλύτερο μέρος του Νομού Ευρυτανίας, αλλά και της Δυτικής και Βόρειας Φθιώτιδας βρίσκονταν υπό τον πλήρη έλεγχο του ΕΛΑΣ, προσφέροντας ένα ασφαλές καταφύγιο για τις πολιτικές διεργασίες και τις συνεδριάσεις των στελεχών της Αντίστασης, μακριά από τον κίνδυνο αιφνιδιαστικών επιθέσεων.
Πέρα από την ασφάλεια, η επιλογή της Βίνιανης είχε και τεράστιο συμβολισμό. Η περιοχή αποτελούσε την «καρδιά» της λεγόμενης Ελεύθερης Ελλάδας, αποδεικνύοντας έμπρακτα ότι υπήρχε μια οργανωμένη διοίκηση που μπορούσε να κυβερνήσει τη χώρα πριν ακόμα φύγουν οι κατακτητές.
Ποιοι συμμετείχαν στην «Κυβέρνηση του Βουνού»;
Θα πρέπει εδώ να σημειωθεί πως η συγκρότηση της Πολιτικής Επιτροπής Εθνικής Απελευθέρωσης (ΠΕΕΑ) τον Μάρτιο του 1944 στη Βίνιανη, δεν ήταν μόνο μια στρατιωτική κίνηση, αλλά μια προσπάθεια στελέχωσης της χώρας με κορυφαίους διανοούμενους και πολιτικούς της εποχής. Η «Κυβέρνηση του Βουνού» ξεκίνησε με μια πενταμελή σύνθεση και εξελίχθηκε σε ένα πλήρες διοικητικό σχήμα που οργάνωσε τη ζωή στις απελευθερωμένες περιοχές.
Στην πρώτη σύνθεση, υπό την προεδρία του Ευριπίδη Μπακιρτζή, συμμετείχαν προσωπικότητες όπως ο Εμμανουήλ Μάντακας (Στρατιωτικά), ο Γεώργιος Σιάντος (Εκπρόσωπος ΕΑΜ), ο Ηλίας Τσιριμώκος (Εσωτερικά) και ο Κώστας Γαβριηλίδης (Γεωργία). Τον Απρίλιο του 1944, το σχήμα διευρύνθηκε και την προεδρία ανέλαβε ο κορυφαίος συνταγματολόγος Αλέξανδρος Σβώλος, προσδίδοντας ακόμα μεγαλύτερο κύρος και θεσμική βαρύτητα στην Επιτροπή.
Στη διευρυμένη κυβέρνηση συμμετείχαν επίσης ο Πέτρος Κόκκαλης (σ.σ. πατέρας του επιχειρηματία Σωκράτη Κόκκαλη) στον τομέα της Υγείας και της Κοινωνικής Πρόνοιας, καθώς και ο Άγγελος Αγγελόπουλος στα Οικονομικά. Αποστολή αυτών των ανθρώπων ήταν η δημιουργία ενός κράτους από το μηδέν, ιδρύοντας θεσμούς λαϊκής δικαιοσύνης, παιδείας και κοινωνικής μέριμνας, ενώ προετοίμασαν το έδαφος για τη μεταπολεμική πολιτική οργάνωση της Ελλάδας.
Η λειτουργία της ΠΕΕΑ ολοκληρώθηκε με την Απελευθέρωση, όταν τα στελέχη της συμμετείχαν στην κυβέρνηση εθνικής ενότητας, αφήνοντας όμως μια ανεξίτηλη παρακαταθήκη στην πολιτική ιστορία του τόπου μας.
